تالارهای خرید برق بورس انرژی

1.برق عادی

در تالار برق عادی عرضه کنندگان نیروگاه های حرارتی هستند و خریداران می تواندد کلیه مصرف کنندگان های، شرکت های خرده فروشی، شرکت های مالک شبکه و اشخاص حقیقی باشند. لازم به ذکر است براساس دستورالعمل توسعه مبادلات برق، مصرف کنندگان بالای 1 مگاوات در صورت عدم خرید از بورس انرژی ایران شمول جریمه 1.3 سقف قیمت برق در بازار عمده فروشی خواهند شد.

2.برق سبز

در تالار برق سبز، عرضه کنندگان کلیه نیروگاه هاای برق تجدیدپذیر بوده و خریداران آن مصرف کنندگان نهایی بزرگ، شرکت های خرده فروشی و مزارع رمزارز هستند. لاززم به ذکر است، براساس ماده 16 “قانون جهش تولید دانش بنیان” و دستورالعمل توسعه مبادلات برق، مشترکین بالای 1 مگاوات در صورت عدم خرید برق سبز تکلیف شده به آنان، مشمول جریمه متوسط نرخ خرید برق از نیروگاه های تجدیدپذیر خواهند شد.

3.برق آزاد

در تالار برق آزاد، فروشندگان نیروگاه های CHP و کوچک مقیاس و نیروگاه های خودتامین صنایع هستند، خریداران این تابلو عموما مصرف کنندگان بزرگ و شرکت های خرده فروشی هستند.

مزایای خرید برق از بورس انرژی ایران

1-بورس انرژی ایران با فراهم آوردن یک بازار رقابتی، به شرکت ها امکان می دهد تا برق مورد نیاز خود را با قیمت های رقابت تهیه کنند. مشترکین با خردید مقدار برق مورد نیاز خود مشترکین می توانند با صرف منابع مالی کمتر نسبت به تامین برق خود اقدام نمایند.

2-کلیه مشترکین برق می توانند در ایام ناترازی با خرید میزان مصرف محدود شده خود از تابلوی برق سب یا آزاد، در شمول برنامه ها مدیریت مصرف قرار نگیرند و برقشان قطع نگردد.

3-در صورت عدم تحویل برق سبز به خریدارا آ، خسارتی متناسب با 1.4 برابر متوسط نماد معاملاتی به صورتحساب مشترکین منظور می شود.

4-امکان خرید برق به تفکیک دوره های مصرف میان بار، کم باری، اوج باری و بارپایه و همچنین دوره های تحویل روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه جهت مدیریت بهینه مصرف.

5-در صورت عدم تحویل برق در تابلو اول به خریداران، خسارتی متناسب با 1.3 برابر متوسط قیمت نماد مورد معامله در صورتحساب مشترکین منظور می شود.

6-انعطاف پذیری در پرداخت ارزش معامله با توجه به شییوه های متنوع تسویه شامل نقدی، خارج از پایاپای و … و نوع معامله نقدی، سلف، نسیه و کشف پرمیوم در معاملات فیزیکی برق.

7-در صورتی که خریداران برق اقدام به مصرف برق خریداری شده نکنند، به ازای برق مصرف نشده آن ها 75 درصد متوسط قیمت برق در تابلوی اول برای خریداران برق در صورتحساب آن ها اعمال می شود.

8-با توجه به تکلیف قانونی برای مصرف کنندگان با قدرت مصرفی بالایی 1مگاوات جهت تامین بخشی از میزان مصرف خود از نیروگاه های تجدیدپذیر، این دسته از مشترکین می تواند میزان مصرف خود را از تابلوی برق سب بورس انریی ایران خریداری کنند و مشمول جریمه با “نرخ متوسط خرید برق از ساتبا” نشوند تا صرفه جویی مالی کنند.

9-خریداران برق می توانند در معاملات جبرانی که در انتهای ماه برگزار می شود، پس از مشخص شدن مصرف دقیق، به متعادل کردن خرید برق نسبت به مصرف خود، به خرید یا بازفروش مازاد اقدام نمایند.

10-با توجه به نقدی بودن معاملات برق در بورس انرژی ایران، فروشنددگان می توانند در مدت یک روز کاری به ورت نقدی مبلغ فروش خود را دریافت کنند.

11-فروشندگان با عرضه برق خود در تالارهای بورس انرژی ایران می توانند از معافییت های مالیاتی متنوعی برخوردار شوند. براساس ماده 6 “قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید به منظور تسهیل اجرای سیاست های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی” معادل 10 درصد از مالیات بردرآمد حاصل از فروش کالاهایی که در بورس های کالایی پذیرفته شده و به فروش می رسد با تایید سازمان بخشوده می شود.

12-فروشندگان می توانند برق خود را در دوره های مصرف کم باری، میان باریی، پرباری و بارپایه و دوره های تحویل متفاوت روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه بفروشند و با توجه به این ابزارها، مدیریت ریسک مناسبی انجام دهند.

فرایند عرضه برای فروشندگان

1.برای شروع فرآیند عرضه ابتدا لازم است، عرضه کنندگانن پس از تکمیل مدارک و مستندات مورد نیاز، درخواست پذیرش خود را جهت طرح در کمیته عرضه ارائه نمایند.

2.در صورت موافقت کمیته عرضه با پذیرش کالای برق عرضه کننده، ایشان می بایست نسبت به دریافت کد بورسی اقدام نمایند.

3.کارگزار کد معاملات کننده را از شرکت سپرده گذاری مرکزی(سمات) اخذ می نماید و این گونه می تواند در معاملات برق بورس انرژی ایران شرکت کند. علاوه بر این، اگر فروشنده تمایل به عرضه به صورت فیزیکی را داشته باشد، درخواست درج نماد را نیز در درگاه یکپارچه ذی نفعان بورس انرژزی ایران(دیبا) ارسال می نماید.

·       عرضه در تابلوی مشتقه برق

از طریق کارگزار عرضه کننده، می تواند با انتخاب تابلوی متناسب با برق تولیدی عرضه کننده، برق را به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه و در دوره های مصرف بارپایه، کم باری، میان بار و پرباری عرضه نماید.

·       عرضه در معاملات فیزیکی

در بازار فیزیکی عرضه کننده کالای خود را با دستورالعمل معاملات در بورس انرژی ایران عرضه می کند که شامل مشخص کردن نوع معامله، قمت پایه، شیوه تسویه و شرای پرداخت، نوع دوره تحویل(روزانه، هفتگی و…) و نوع بسته بندی (بارپایه، کم باری، میان بار و پرباری) است که اطلاعات فوق را از طریق کارگزار در سامانه معاملاتی ثبت می کند. پس از تایید اطلاعیه عرضه توسط بورس و سپرده گذاری اطلاعیه منتشر می شود.

فرایند خرید برق از بورس انرژی برای خریداران

1-در فرایند دریافت کد معاملاتی، مشتری به یک کارگزاری عضو بورس انرژی ایران مراجعه نموده و کارگزار شناسه قبض و شناسه ملی شرکت را ذیل سربرگ، از طریق سامانه دیبا در اختیار بورس انرژی ایران قرار می دهد.

2-بورس انرژی ایرا با استعلام از مدیریت شبکه و اطمینان از صحت اطلاعات مندرج، تاییدیه آن را به کارگزارارسال می کند.

3-کارگزار با ارائه تاییدیه بورس انرژی ایران و دییگر مدارک لازم به شرکت سمات، به اخذ کد بورسی مبادرت می کند.

4-مشتری برای شرکت در معاملات مشتقه برق نیاز به افتتاح حسای وکالتی نزد بانک اعلامی بورس(در حال حاضر بانک ملت) دارد، لذا رسید حساب وکالتی را به کارگزار داده و بورس انرژی ایران حسااب وکالتی را در سیستم معاملاتی فعال می کند.

·       خرید برق از بورس انرژی به صورت معاملات مشتقه

برای خرید در معاملات مشتقه، کارگزار خریدار با هماهنگی خریدار با تعیین حجم و قیمت، سفارش خرید ثبت می کند، به محض ارسال سفارش خرید، ارزش معامله به علاوه کارمزد و مالیات خرید از حساب خریدار تا زمان انجام معامله یا پایان روز معاملاتی یا لغو سفارش خرید، بلوکه می شود.

·       خرید به صورت معاملات فیزیکی برق

خریدار پس از مطالعه اطلاعیه عرضه کننده در صورت تمایل درخواستهای خود را برای خریداری کالای مورد نظر ارسال می کنند. براساس نوع تسویه ای که در اطلاعیه نوشته شده، به تسویه آن اقدام می کنند.

قراردادها و روش های معامله در معاملات فیزیکی بازار برق

1.معامله نقدی

در قرارداد نقدی پرداخت وجه و تحویل کالا در مدت کوتاهی(طبق مهلت تسویه در مقررات بورس) پس از انجام معامله صورت می گیرد.

2.معامله سلف

در قرارداد سلف پرداخت وجه در زمان کوتاهی (طبق مهلت تسویه در مقررات بورس) پس از انجام معامله و تحویل در سررسید مشخصی در آینده صورت می پذیرد. از کارکرد این نوع قرار داد می توان تامین منابع مالی عرضه کننده برای پوشش هزینه های تولید، اطمینان از عرضه کننده از فروش محصولل بعد از تولید، اطمینان متقاض خرید کالا ا زقیمت خرید کالا را نام برد.

3.معامله نسیه

در روش نسیه پرداخت وجه در سررسید مشخص در آیده و تحویل کالا در مدت زممان کوتاهی پس از معامله صورت می گیرد.

4.کشف پریمیوم

در روش کشف پریمیوم تحویل کالا در آینده در یک یا چند سررسید و تعیین قیمت معامله به صورت شناور براساس فرمول تعیین شده محاسبه می شود.

نکته: در بازار برق بورس انرژی ایراان روش های نسیه و کشف پریمیوم کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

روش های تسویه در معاملات فیزیکی بازار برق

1.نقدی

در روش نقدی خرید برق از بورس انرژی برای شرکت در معامله ابتدا لازم است که 7 درصد ارزش معامله را در حساب مدنظر سپرده گذاری مرکزی واریز نماید و پس از انجام معامله، وجه قرارداد ظرف مهلت تسویه به صورت نقدی توسط کارگزار خریدار به حساب تسویه واریز گردد و تضمین اجرای تعهدات از سوی طرفین معامله توسط اتاق پایاپای صورت می گیرد.

2.خارج از پایاپای با امکان تسویه نقدی/خارج از پایاپای بدون امکان تسویه نقدی

در روش های خارج از پایاپای طرف مهلت تسویه، سند خارج از پایاپای طبق فرمت شرکت سپرده گذاری مرکزی به تایید فروشنده و کارگزار فروشنده رسیده و به همراه سایر مستندات لازم توسط کارگزار خریدار به اتاق پایاپای ارائه می شود. این نوع تسویه انعطاف پذیری بیشتر قراردادها با توجه به شروط خریدار و فروشنده دارد.

نکته: مهلت تسویه معاملات فیزیکی(در رینگ داخلی) 3 روز کاری به علاوه 5  روز کاری مهلت تسویه با تاخیر است.

تضامین و نکات مربوط به جرائم تسویه با تاخیر

براساس ماده 36 دستورالعمل ثبت و سپرده گذاری کالا و اوراق بهادار قابل معامله و تسویه و پایاپای معاملات در بورس انرژی است:

چنانچه کارگزار خریدار تا پایان 5 روز کاری پس از مهلت تسویه امور تسوییه را انجام ندهد، معامله وی منسوخ گردیده و کارگزار خریدار مکلف است 5 درصد ارزش معامله را به عنوان خسارت انفساخ به همراه سایر هزینه های مصوب اعم از دو سر کارمزد بورس، کارمزد کارگزار خریدار و فروشنده، دو سر کارمزد تسویه و دو سر حق نظارت سازمان پرداخت نماید. خسارت انفساخ معامله باید حداکثر یک روز کاری پس از اعلام اتاق پایاپای و به صورت یکجا به نفع فروشنده و به حساب بستانکار موقت شرکت سپرده گذاری مرکزی واریز شود. در صورت پرداخت جریمه های تاخیر معامله قبل از زمان انفساخ کارگزار خریدار باید مابه التفاوت خسارت انفساخ و خسارت تاخیر پرداخت شده را به حساب بستانکار موقت پرداخت نماید پرداخت خسارت انففساخ به فروشنده از طریق کارگزار فروشنده و پس از کسر تعهدات فروشنده در مقابل اتاق پایاپای صورت می گیرد.

مرجع آخرین مقررات اصلاح شده در سایت بورس انرژی ایران قابل مشاهده است.

اولین عرضه کنندگان در تابلو برق

اولین عرضه کننده در تابلوی برق آزاد نیروگاه بشل در تاریخ 29/03/1403 بوده است.

اولین عرضه کننده تابلوی برق سبز نیروگاه خورشید تابان پاسارگاد دامغان در تاریخ 10/03/1402 بوده است.

اولین عرضه کننده در تابلوی برق عادی نیروگاه سیکل ترکیبی سبلان در تاریخ 19/12/1391 بوده است.

اولین عرضه کننده برق خود تامین که البته در ذیل تابلوی برق آزاد است؛ نیروگاه سیکل ترکیبی سرو د رتاریخ 26/09/1403 بوده است.