مصوبه وزارت نيرو در خصوص دستورالعمل توسعه مبادلات برق در بورس انرژي
مصوب 1401,12,27
با اصلاحات و الحاقات بعدي
مقام تصويب كننده: وزير نيرو
دريافت كنندگان سند جهت اجرا :
- معاونت هاي حوزه ستادي
- شركت مادرتخصصي مديريت توليد، انتقال و توزيع نيروي برق ايران (توانير)
- شركت مادرتخصصي توليد نيروي برق حرارتي
- سازمان انرژي هاي تجديد پذير و بهره وري انرژي برق (ساتبا)
- هيأت تنظيم بازار برق ايران
- شركت مديريت شبكه برق ايران
- شركت هاي برق منطقه اي
- شركت هاي توزيع نيروي برق
اسناد مرتبط:
- بند (ب) ماده (44) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه
- مصوبه شماره 82357/ت 57467 هـ مورخ 1399/7/20 هيئت وزيران موضوع تكليف مشتركين بالاي 5 مگاوات به تامين برق مورد نياز خود از طريق قراردادهاي دوجانبه و يا ساير روش هاي مورد متداول بورس انرژي
- مصوبه شماره 83294/11-510 مورخ 1401/09/01 مصوب مجلس شوراي اسلامي، موضوع قانون مانع زدايي از صنعت برق
- مصوبه شماره 78250/ت 51904 هـ مورخ 1395/06/31 هيأت وزيران، در خصوص تأمين 20 درصد برق مصرفي ساختمان وزارتخانه ها، مؤسسات، شركت هاي دولتي و نهادهاي عمومي غيردولتي از انرژي هاي تجديد پذير
- مصوبه وزير نيرو به شماره 1401/19500/20/100 مورخ 1401/03/03، موضوع بند (ط) تبصره (15) قانون بودجه سال 1401 كل كشور
- مصوبه جلسه 1401/05/26 هيات وزيران در خصوص "آيين نامه اجرايي ماده 16 قانون جهش توليد دانش بنيان
مقدمه 1
1- اهداف 1
2 – محدوده اجرا 1
3 – مسئوليتها 1
4 – تعاريف: 2
5 – شيوه مبادله و تأمين برق و نسويه معاملات 2
6 – ساير مقررات و بازنگري 6
مقدمه
به منظور فراهم سازي فضاي شفاف و رقابتي مبادلات برق بين عرضه كنندگان و خريداران برق، ضروري است تا چارچوب و ساز و كار فعلي تعاملات بين بازيگران مختلف در صنعت برق مورد بازنگري قرار گيرد. بديهي است بازنگري در چارچوب و ساز و كار مزبور بايد با توجه به قوانين و مقررات موجود، ساختار درآمدي و هزينه اي صنعت برق، ساختار تعرفه ها و هزينه هاي ضروري در صنعت صورت پذيرد. دستورالعمل حاضر با توجه به لزوم تغيير فضاي معاملات در صنعت برق و با لحاظ محدوديتهاي مزبور تدوين شده است.
1 – اهداف
– اصلاح نحوه ايفاي نقش دولت از واسط مبادلات بين توليد كنندگان و مصرف كنندگان برق به سياستگذار و تنظيم گر
– بهرهگيري حداكثري از مزاياي بورس انرژي در تخصيص منابع در صنعت برق از جمله؛
– ارتقاي امنيت و قابليت اطمينان تأمين برق با بهره گيري از ساز و كار بورس در انتقال سريع و كاراي اطلاعات عرضه و تقاضا به منظور رفع سريع و كاراي كمبودهاي بالفعل و بالقوه
– كاهش ريسك ها و هزينه هاي معاملاتي بين توليد كنندگان و مصرف كنندگان
2 – محدوده اجرا
اين دستورالعمل براي:
– شركت مادرتخصصي مديريت توليد، انتقال و توزيع نيروي برق ايران (توانير)
– شركت مادرتخصصي توليد نيروي برق حرارتي
– شركت مديريت شبكه برق ايران
– سازمان انرژي هاي تجديد پذير و بهره وري انرژي برق (ساتبا)
– هيأت تنظيم بازار برق ايران
– شركت هاي برق منطقه اي
– شركت هاي توزيع نيروي برق
– شركت هاي خرده فروشي
– شركت هاي توليد نيروي برق
– مشتركين و متقاضيان برق يا نمايندگان آنها لازم الاجراست.
۳– مسئوليت ها
مسئوليت اجراي اين دستورالعمل بر عهده بالاترين مقام اجرايي شركت هاي مشمول است و مسئوليت نظارت بر حسن اجراي آن بر عهده معاون برق و انرژي وزارت نيرو مي باشد.
۴– تعاريف
4 – 1 – خريداران برق: اشخاص مجاز (مشتركين برق، شركت هاي برق منطقه اي، شركت هاي توزيع نيروي برق و شركتهاي خرده فروشي ) كه انرژي الكتريكي را با هدف مصرف نهائي و يا با هدف تأمين برق مشتركين طرف قرارداد، از بورس انرژي خريد مي نمايند.
4 – 2 – عرضه كنندگان برق: اشخاصي كه با اخذ مجوزهاي قانوني، مجاز به عرضه برق از طريق بازار عمده فروشي يا بورس انرژي هستند. از اين حيث كليه نيروگاه ها اعم از حرارتي و توليد پراكنده و تجديد پذير متصل به شبكه (دولتي و خصوصي) جزء عرضه كنندگان برق هستند.
4 – 3 – متوسط نرخ بازار: عبارت است از حاصل تقسيم كل پرداختي به نيروگاههاي حرارتي فعال در بازار در يك سال گذشته، بر كل انرژي فروخته شده آن ها در نقطه مرجع شبكه به بازار كه توسط شركت مديريت شبكه در ابتداي هر سال اعلام مي شود.
4 – 4 – دوره: منظور دوره معاملاتي است كه طول آن از تاريخ گشايش نماد معاملاتي تا تاريخ بسته شدن نماد براي انجام عمليات تحويل برق مي باشد.
4 – 5 – تعريف ساير واژه ها مطابق آخرين ابلاغيه هاي وزارت نيرو و يا هيأت تنظيم بازار برق خواهد بود.
5– شيوه مبادله و تأمين برق و تسويه معاملات
از زمان ابلاغ اين دستورالعمل، مبادلات تجاري “عرضه كنندگان برق” و “خريداران برق”، با محوريت بورس انرژي و وفق مقررات ناظر به معاملات برق در بورس انرژي و با رعايت چارچوب تعيين شده در اين دستورالعمل صورت خواهد گرفت. براي اين منظور معاملات برق از طريق دو تابلو در بورس انرژي صورت خواهد گرفت.
5 – 1 – تابلوي اول
5 – 1 – 1 – كليه “عرضه كنندگان برق” بايستي در سقف اعلام شده توسط شركت مديريت شبكه، انرژي الكتريكي توليدي خود را در تابلوي اول عرضه كنند.
5 – 1 – 2 – كليه مشتركين بالاي يك مگاوات، شركت هاي برق منطقه اي، شركت هاي توزيع نيروي برق و شركتهاي خرده فروشي بايستي برق مورد نياز خود را در سقفي كه توسط شركت مديريت شبكه برق به بورس انرژي اعلام مي شود، در تابلوي اول خريداري نمايند.
تبصره ۱: رويه تعيين سقف مجاز ظرف مدت يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل توسط معاونت برق و انرژي وزارت نيرو تهيه و ابلاغ مي شود.
تبصره ۲: در صورتي كه بنا به ملاحظات فني در زمان نزديك به دوره تحويل (حداكثر ۵ روز كاري قبل از تحويل) سقف مجاز افزايش يابد، شركت مديريت شبكه مكلف است اطلاعات مربوط به سقف جديد را به بورس انرژي جهت اعمال اعلام نمايد.
تبصره ۳: بورس انرژي با دريافت سقف جديد از شركت مديريت شبكه مكلف است شرايط لازم به منظور اصلاح خريد “خريداران برق”، متناسب با سقف جديد را فراهم آورده و در صورت لزوم جلسه معاملاتي در اين خصوص برگزار نمايد.
تبصره ۴: رويه ساز و كار تامين مالي (نقدينگي) شركت هاي توزيع ظرف مدت يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل توسط شركت توانير تهيه و ابلاغ مي شود.
5 – 1 – 4 – عرضه و تقاضاي برق در بورس انرژي براي 24 ساعت شبانه روز صورت خواهد گرفت.
تبصره -تا زمان راه اندازي ساز و كار ساعتي معاملات و زيرساخت هاي ثبت ساعتي، عرضه و تقاضاي برق در سه نماد پرباري، كم باري و ميان باري هر روز انجام مي شود.
5 – 1 – 5 – صورتحساب “خريداران برق”، به ازاي مصرف مازاد بر مقدار خريداري شده در تابلو اول و قراردادهاي دو جانبه، با شرط رعايت سقف مجاز اعلام شده توسط شركت مديريت شبكه، با ضريب 1/2 از حداكثر قيمت پذيرفته شده نيروگاه ها در بازار برق در آن ساعت صادر خواهد شد. ضريب فوق به تشخيص هيئت تنظيم قابل تغيير هست.
5 – 1 – 6 – در صورتي كه “خريداران برق” در تابلو اول اقدام به خريد برق بر اساس شرايط اعلامي شركت مديريت شبكه (رعايت سقف اعلامي) نمايند و در زمان تحويل بنا به ملاحظات فني و …. برق آنها قطع شود، شركت توانير موظف است از طريق شركت هاي برق منطقه اي/شركت هاي توزيع، به ازاي ميزان برق تحويل نشده، 1/3 متوسط قيمت نماد مورد معامله در تابلو اول در آن “دوره” را به منظور جبران خسارت وارده به “خريداران برق” در صورتحساب آنها منظور كند. ضريب فوق به تشخيص هيئت تنظيم قابل تغيير هست.
تبصره– رويه پرداخت خسارت توسط شركت توانير ظرف مدت يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل تهيه و ابلاغ ميشود.
5 – 1 – 7 – در صورتي كه “عرضه كننده برق” در زمان تحويل به علت شرايط فني يا ساير شرايط پيش آمده امكان تحويل برق به مالك شبكه را نداشته باشد، به منظور جبران خسارت، مطابق رويه هاي جاري اقدام خواهد شد.
5 – 2 – تابلوي دوم: برق سبز
5 – 2 – 1 – نيروگاه هاي تجديد پذير مجاز مي باشند برق خود را در تابلوي برق سبز عرضه نمايند. شرايط و ضوابط موضوع اين بند مطابق دستورالعملي خواهد بود كه توسط سازمان انرژي هاي تجديد پذير و بهره وري انرژي برق (ساتبا) تهيه و ابلاغ مي شود.
5 – 2 – 2 – در راستاي اجراي ماده (16) قانون جهش توليد دانش بنيان، صنايع با قدرت مصرف بيشتر از يك مگاوات مجازند برق مورد نياز خود را از طريق تابلوي برق سبز به صورت تبادل فيزيكي يا خريد گواهي توليد برق تجديد پذير تأمين نمايند.
تبصره ۱: ساتبا (به عنوان ناشر گواهي توليد برق تجديد پذير) موظف است پس از اخذ مجوزهاي قانوني مورد نياز، مطابق تبصره (۵) ماده (۴) آيين نامه اجرايي ماده (۱۶) قانون جهش توليد دانش بنيان، نسبت به تهيه و ابلاغ دستورالعمل مربوطه، اقدام نمايد.
تبصره ۲: سقف انتشار سالانه گواهي هاي توليد برق تجديد پذير، در ابتداي هر سال توسط ساتبا با هماهنگي شركت مديريت شبكه تعيين و اعلام مي شود.
تبصره ۳: شركت توانير مكلف به اعمال گواهي هاي توليد برق تجديد پذير در قبوض “خريداران برق” ، طبق مشخصات اعلامي به دارندگان گواهي ها مي باشد. بر اين اساس شركت توانير متعهد مي گردد و تضمين مي نمايد كه شركت هاي مالك/ بهره بردار شبكه به ميزان گواهي هاي ارائه شده توسط مصرف كنندگان موظف به تحويل برق به دارندگان اين گواهي ها باشند و يا از ميزان تعهدات صنايع موضوع ماده (16) قانون جهش توليد دانش بنيان، دستگاه هاي اجرايي و ساير مشتركيني كه موظف به تأمين بخشي از برق خود از طريق انرژي هاي تجديد پذير هستند، كسر نمايند.
5 – 2 – 3 – در اجراي مصوبه شماره 78250/ت 51904 هـ مورخ 1395/06/31 هيأت محترم وزيران، دستگاه هاي اجرايي و ساير مشتركين كه موظف به تأمين بخشي از برق خود از طريق انرژي هاي تجديد پذير هستند، مجاز مي باشند برق مصرفي مشمول خود را از طريق تابلوي برق سبز به صورت فيزيكي يا گواهي توليد برق تجديد پذير خريداري نمايند. شركت توانير موظف است چنانچه مشتركين مشمول نسبت به خريد برق تجديد پذير تكليفي اقدام ننمايند، بهاي برق آنها را به نرخ حداكثر قيمت نماد معامله تابلو برق سبز يا متوسط نرخ خريد برق از نيروگاههاي تجديد پذير هر كدام كه بيشتر باشد، در آن “دوره” در صورتحساب ايشان اعمال نمايد. ما به التفاوت درآمد حاصل از تعرفه اعمال شده مذكور با تعرفه ابلاغي وزارت نيرو براي مشترك مورد نظر ، از طريق واريز به حساب درآمدهاي اختصاصي ساتبا توسط شركت توانير، به موضوع بند (5 – 2 – 6) اختصاص مي يابد.
5- 2 – 4 – شركت هاي توليد رمزارز مجازند برق خود را از طريق تابلوي برق سبز خريداري نمايند.
5 – 2 – 5 – چنانچه برق خريداري شده در تابلوي برق سبز به دليل محدوديت هاي شبكه برق به آنان قابل تحويل نباشد، شركت توانير موظف است از طريق شركت برق منطقه اي/ شركت توزيع ، به ميزان برق تحويل نشده، 1/4 متوسط قيمت نماد مورد معامله در تابلو سبز در آن “دوره” را به منظور جبران خسارت وارده به “خريداران برق” در صورتحساب آنها منظور نمايد. ضريب فوق به تشخيص هيئت تنظيم قابل تغيير هست.
5 – 2 – 6 – نيروگاه هاي تجديد پذير موضوع بند (1 -2 – 5 ) كه دارنده گواهي هاي توليد برق تجديد پذير مي باشند، مي توانند تا قبل از اتمام اعتبار “دوره” و در صورت عرضه و عدم فروش نسبت به اعاده اين گواهي ها به ساتبا اقدام نمايند. ساتبا مكلف است مبلغي معادل 70 % متوسط قيمت نماد مورد معامله تابلو برق سبز در دوره توليد را به ايشان پرداخت نمايد. جزئيات و نحوه اجراي اين بند در دستورالعمل موضوع بند( 5 -2 – 1) تعيين مي گردد.
5 – 2 – 7 – در صورت عدم فروش برق عرضه شده بصورت فيزيكي توسط نيروگاه هاي تجديد پذير موضوع بند (5 – 2 – 1) ساتبا مكلف است مبلغي معادل 70 % متوسط قيمت نماد مورد معامله تابلو برق سبز در دوره توليد را، حسب درخواست به ايشان پرداخت نمايد.
5 -2 – 8 – شركت مديريت شبكه موظف است امكان عرضه برق توسط ساتبا را در تابلوي برق سبز در قالب نيروگاه مجازي فراهم آورد.
5 – 3- مقررات مديريت مصرف
5 – 3 – 1 – شركت توانير و شركت مديريت شبكه موظف هستند تأمين برق “خريداران برق” را به ميزاني كه از طريق بورس انرژي خريداري كرده اند، تضمين كنند به نحوي كه مشمول اعمال برنامه هاي مديريت مصرف نشوند.
5 – 3 – 2- شركت توانير و شركت مديريت شبكه موظف هستند تدابير لازم (از جمله كنترل پذيري و قطع پذيري) جهت ممانعت از مصارف مازاد بر سرجمع سقف مجاز و برق خريداري شده از تابلوي سبز را فراهم نمايند. با اين حال، چنانچه خريداري، مازاد بر مجموع سقف تعيين شده و برق خريداري شده تابلو سبز، از شبكه، برداشت (مصرف) نمايد، بهاي برق به ازاي مصرف مازاد، با ضريب 3/1 حداكثر نرخ تابلوي سبز آن “دوره” در صورتحساب اعمال خواهد شد. ضريب فوق به تشخيص هيئت تنظيم قابل تغيير هست.
5 – 4 – مقررات هزينه ترانزيت
5 – 4 – 1 – از “خريداران برق” علاوه بر هزينه ترانزيت برق (مطابق رويه هاي جاري)، هزينه هاي مربوط به آبونمان، تجاوز از قدرت (حسب مورد)، بهاي انرژي راكتيو(حسب مورد)، عوارض برق و ماليات بر ارزش افزوده و عوارض دريافت مي شود. مالك شبكه متعهد است با دريافت هزينه ترانزيت، برق خريداري شده در بورس انرژي را بر اساس مقررات جاري در محل مصرف تحويل نمايد.
5 – 5 – مقررات تعرفه هاي تنظيمي
5 – 5 – 1 – از تمامي “خريداران برق” كه تعرفه هر كيلووات ساعت برق مصرفي آنها بيشتر از “متوسط نرخ بازار” مي باشد، مبلغي معادل ما به التفاوت تعرفه ابلاغي با “متوسط نرخ بازار” تحت عنوان «ما به التفاوت اجراي مقررات» به ازاي هر كيلووات ساعت برق معامله شده در تابلو اول، دريافت و به حساب شركت توانير نزد بورس انرژي واريز مي شود. رويه تعيين مبلغ «ما به التفاوت اجراي مقررات» و نحوه تسويه آن با هر يك از “خريداران برق” توسط معاونت برنامه ريزي و اقتصادي وزارت نيرو با همكاري معاونت برق و انرژي و شركت توانير حداكثر يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل تهيه و ابلاغ خواهد شد.
5 – 5 – 2 – نيروگاه داراي قرارداد خريد تضميني برق مجاز به عرضه برق خود در بورس انرژي خواهد بود. در اين صورت به ازاي هر كيلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژي توسط اين نيروگاهها، علاوه بر دريافت قيمت نماد معامله شده در تابلوي اول، مبلغي به عنوان مابه التفاوت نرخ قرارداد خريد تضميني براي مدت زمان باقيمانده قرارداد، به نيروگاه پرداخت مي شود.
5 – 5 – 3 – كليه سرمايه گذاران جديد نيروگاهي، مجازند برق خود را در بورس انرژي عرضه نمايند. در اين صورت به ازاي هر كيلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژي توسط اين نيروگاهها، علاوه بر قيمت نماد معامله شده در تابلوي اول، مبلغي به عنوان جبران هزينه هاي سرمايه اي براي مدت زمان معلوم به آنها پرداخت مي شود.
تبصره: رويه تعيين نرخ و مدت زمان پرداخت آن موضوع بندهاي(2 – 5 – 5 ) و (5 – 5 – 3)، حداكثر دو ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل، توسط شركت توانير و شركت برق حرارتي تدوين و به تصويب هيئت تنظيم بازار برق مي رسد.
5 – 5 – 4 – با توجه به اثرات اتصال مولدهاي توليد پراكنده به شبكه برق، به ازاي هر كيلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژي توسط اين مولدها ، علاوه بر قيمت نماد معامله شده در تابلوي اول، مبلغي بابت تاثير مولدهاي توليد پراكنده بر هزينه هاي اجتناب شده سرمايه گذاري شبكه برق، از حساب شركت توانير در بورس انرژي به آنها پرداخت مي شود. رويه تعيين نرخ مذكور حداكثر يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل توسط شركت توانير تدوين و به تصويب هيئت تنظيم بازار برق مي رسد.
5 – 5 – 5 – معاونت برنامه ريزي و اقتصادي وزارت نيرو با همكاري معاونت برق و انرژي و شركت توانير موظف است حداكثر يك ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل، رويه مربوط به نحوه و ميزان تخصيص حساب شركت توانير در بورس انرژي موضوع مبالغ تعيين شده در (2 – 5 – 5) و (3 -5 – 5 ) و (5 – 5 – 4) را تدوين و ابلاغ نمايد.
5 – 5 – 6 – بورس انرژي ايران بايستي زيرساخت هاي لازم به منظور دريافت و واريز مبالغ ثابت مربوط به برق خريداري شده توسط “خريداران برق” (از جمله نرخ هاي ثابت اشاره شده و …) به حساب اعلامي شركت توانير نزد بورس انرژي را فراهم نمايد. همچنين زير ساخت هاي لازم مربوط به پرداخت به “عرضه كنندگان برق” از حساب مذكور مطابق رويه اشاره شده در بند (5 -5 – 5) را ايجاد نمايد.
۶– ساير مقررات و بازنگري
6 – 1 – معاونت برنامه ريزي و اقتصادي وزارت نيرو با همكاري معاونت برق و انرژي موظف است ظرف مدت شش ماه پس از تصويب اين دستورالعمل ساز و كارهاي لازم را جهت ايجاد استقلال مالي در شركت هاي توزيع نيروي برق تدوين و به شركت توانير جهت اجرا ابلاغ كند.
6 – 2 – ساير مقررات تكميلي و رويه هاي اجرائي مورد نياز، حداكثر يك ماه پس از تصويب اين دستورالعمل با همكاري معاونت برنامه ريزي و اقتصادي، معاونت برق و انرژي وزارت نيرو، ساتبا، شركت توانير، شركت مديريت شبكه و بورس انرژي تهيه و ابلاغ خواهند شد.
6 – 3 – بازنگري اين دستورالعمل بنا به پيشنهاد مشترك معاونت برنامه ريزي و اقتصادي و معاونت برق و انرژي وزارت نيرو صورت خواهد گرفت.
7– كنترل سند
